یک درخت، یک صخره، یک ابر 

            ویرایش اول این کتاب، با نام " همه چیز و هیچ چیز" در سال 1376 منتشر شد و در ویرایش دوم، دوازده داستان، که در چاپ نخست، نیامده بودند، به کتاب، افزوده شدند. در متن برخی از داستان ها نیز، افزایش هایی انجام شد. داستان های گرد آمده در این مجموعه، کم و بیش، دو قرن تاریخچه ی داستان کوتاه را – با آغاز از "شنل"  گوگول- دربرمی گیرند.  { کم و بیش از 1800 م تا امروز). در گزینش داستان ها، تلاش شده تا دو ملاک اساسی در نظر گرفته شوند:

 1. داستان ها به خودی خود، داستان های خوبی باشند. 

 2. انشا، تکنیک یا مضمون آن ها، نمودار حادثه ی مهمی در نکامل تاریخی داستان کوتاه باشد.

در این کتاب، نمونه هایی گرد آمده اند که به راستی نماینده ی  نوع ادبی داستان کوتاه هستند و در کنار مقدمه، و افزوده هایی که برای داستان ها نوشته شده، برای داستان نویسان و خوانندگان و دوستداران داستان، مفید و کارساز می توانند بود. پیشگفتار بلند کتاب، بیشتر اطلاعات فنی لازم را به دست می دهد و اثر هر نویسنده، با یشگفتاری کوتاه همراه است که همراه معرفی او، به تحلیل و ارزیابی اثر، می پردازد.

شایان ذکر است از فراهم آورندگان این مجموعه، ویلفرد استون، نانسی هالدستون پکر، رابرت هوپس،یک تن خود نویسنده ی داستان کوتاه و دو تن دارای تجربه های آموزشی و دستاورد های فرهنگی بسیارند.همچنین مترجم این اثر، حسن افشار می باشد.

داستان های کوتاه این مجموعه، همگی در سه دوره ی خاص ( دوران اول، عصر طلایی و دوران معاصر)، قرار گرفته اند که در زیر به ذکر آن ها و توضیحات مختصری درباره ی برخی از آن ها، پرداخته شده است. شایان ذکر است از نویسندگان اندیشمند داستان کوتاه، که فرنک اوکانر، شون اوفیلون و هربرت ارنست بیتس از مشخص ترین آن ها بودند، داستان کوتاه را اثری تصادفا کوتاه نمی دانند، نوع ادبی بیگانه ای با تکنیک ها و تاثیرهایی  غیرقابل حصول به وسایل دیگر می دانند.

دوران اول:

·        نیکولای گوگول / شنل: شنل گوگول، ممکن است مانند اسطوره ی آدم و حوا در بهشت منشا گناه اصلی را شناسایی نکند اما گمراهیی را که مانع از دستگیری انسان از برادرش می گردد، به گونه ای از یاد نرفتنی نشان می دهد. این داستان زیبا، امروزه بدلیل شرح حال طولانی شخصیت اصلی، گسترش تفصیلی هر صحنه و آهنگ کند رویداد، کهنه و عتیقه به نظر می رسد. در این داستان، راوی در نخستین جمله، توجه را به خود جلب می کند و بعد از آن نیز بار ها از نو ظاهر می شود اما همیشه به صورت روایتگری در بیرون داستان، نه به عنوان یک شخصیت.

·        ادگار الن پو/ گربه ی سیاه: در این داستان، که داستانگو، خود شخصیت است، گاهی به سختی ردی از او دیده می شود.

·        ناتانیل هاثورن/ ویکفیلد

·        ایوان تورگن یف/ ارمولای و زن آسیابان

·        هرمن ملویل/ بارتلبی محرر

·        گوستاو فلوبر/ ساده دل

·        جووانی ورگا/ ماده گرگ

·        تامس هاردی/ سه غریبه: این داستان که لطیفه ی گسترش یافته ای است، دارای پیوند های محکمی با سنت بالاد ( که فضا را به حداقل می رساند)، هاردی صفحه ای شرح می دهد تا به آغاز رویداد برسد. این کار در داستان کوتاه، غیرعادی است اما نه برای هاردی که به روح بخشیدن به فضاهایش شهره است.

·        هنری جیمز/ جانور در جنگل:  در این داستان، ما صحنه ها را از مجرای ذهنیت جان ماچر می بینیم، ولی ذهنیت او به زبان هنری جیمز بیان می شود. از این رو ما بیشتر از مارچر می دانیم. ما می توانیم نمایش دگرگونیهای ذهنی او و کوری او را ببینیم. با وجود تماس نزدیکمان با ذهن او می توانیم از فاصله ی دیدگاه اخلاقی خودمان و جیمز درباره ی او و تجربه اش داوری کنیم.

 

·        آنتون چخوف/ نینوچکا، غصه، وی یروچکا: در نینوچکا در کم تر از 2000 کلمه، یک خرده نمایش طنز ارائه می گردد: یک مثلث عشقی که در آن شوهر زن زناکاری، پریشان از رابطه ی خائنانه ی زنش با بهترین دوستش، درمانده برای مشورت به سراغ همان دوست می رود.

 در بند اول وی یروچکا، می خوانیم که کلاه قهرمان، در زیر تختخواب او، خاک گرفته است و چیز های زیادی از زندگی او دستگیرمان می شود. اینکه احتمالا تنهاست و یقینا غمخواری ندارد.

·        ردیارد کیپلینگ/ خانه آرزو

·        استیون کرین/ قایق بی حفاظ: " هیچ کدامشان رنگ آسمان را نمی دانستند". این داستان، با این جمله آغاز می شود و به خواننده خبر می دهد که داستانگو، دانای کل است.

 

عصر طلایی:

 

  • توماس مان/ آقای فریدمان کوچک
  • شروود اندرسون/ تخم مرغ: در این داستان، راوی اندرسون از فاصله ی سال ها بعد، به گذشته پدر و مادرش و اتفاقات زندگانی آن ها می نگرد. برای از میان رفتن همه ی ابهام های تجربه ی دیرین او، زمان کافی گذشته است. او می داند درباره ی یکایک شخصیت ها چه می اندیشد و آن ها را در یک ترازوی نهایی سنجیده است.
  • ادوارد مورگان فوستر/ صخره: این داستان، با این که هر لحنی دارد مگر لحن مذهبی، تمثیلی است در سنجش این اندرز مسیحی که " رفته مایملک خود بفروش و به فقرا ده"
  • جیمز جویس/ عربی: در این داستان، چند تجلی کوچک وجود دارد که با هم به سوی یک تجلی نهایی غافلگیر کننده پیش می روند. راوی عاشق پیشه، پایبند عشق شورانگیز خود به خواهر منگن، دنبال جاهایی تاریک و خلوت می گردد تا در خیال خود، شکوه آن را بهتر دریابد. این داستان، داستانی است که در آن نوید عاشقانه و واقعیت ناگوار، با یکدیگر سر ناسازگاری دارند و واژه ی عربی، با باری از رمز و راز و عشق و عاشقی شرقی، به نمادی از رویای نقش برآب گشته بدل می گردد.
  • ویرجینا وولف/ نقش روی دیوار
  • فرانتس کافکا/ پزشک دهکده
  • دیوید هربرت لارنس/ مرد نابینا
  • کاترین منسفیلد/ ازدواج به سبک روز: این داستان، شباهتی موضوعی و مضمونی با داستانی از چخوف به نام سیگال ]= زنجیره[ دارد. با این تفاوت که این داستان، رویدادی پیوسته است که تنها یک هفته را دربر می کیرد.
  • کنراد ایکن/ برف خاموش، برف ناپیدا
  • کاترین آن پورتر/ گور: این داستان، نمودار کاربرد سوم شخص آگاه است. راوی ناشناس آن توجه خواننده را به فضا و وضعیت و شخصیت هاجلب می کند. سپس از صحنه بیرون می رود و خواننده را آزاد می گذارد تا در افکار و احساسات شخصیت اصلی، میراندا، سهیم شود. ولی کنار صحنه می ماند و گهگاه، شرحی برای صحنه ی بعد می دهد و اظهارنظری می کند تا خواننده بیشتر با میراندا آشنا شود. از این رو میراندا را از بیرون می بینیم، در متن رویدادی که عینا عرضه می شود. ولی او را از درون می شناسیم و با هدایت ماهرانه ی پورتر نه اختلالی در جابجاییها حس می کنیم نه نقصی در تاثیر واحد می بینیم.
  • ایساک بابل/ اولین غاز من
  • جیمز تربر/ زندگی پنهان والتر میتی
  • ویلیام فکنر/ طویله سوزی
  • ارنست همینگوی/ تپه هایی شبیه فیلهای سفید: کمابیش هفت هشتم داستان، در داخل علامت نقل قول است، اما همان اندکی که گفتگو نیست، فرق داستان با نمایشنامه است. داستان به یک بند توصیفی آغاز می شود و این قطعه، صحنه ی مادی و روحی را برای داستان آماده می کند.

 

دوران معاصر

(با نزدیک شدن داستان های مجموعه ی حاضر به زمان حال، تشخیص ارزش های آنها، دشوار تر می شود. این آثار نمودار چرخشی بنیادین از واقعگرایی، از آداب و رسوم، به سوی خیالپردازی و نوآوری تمثیلی است. در همه ی این داستان ها، یک آرزو نهفته است: کاش وضع این طور نبود.)

 

  • خورخه لوئیس بورخس/ اماسونس، بورخس ومن، همه چیز و هیچ چیز
  • تومازو لاندولفی/ همسر گوگول: این داستان ممکن است بیش از یک خوشمزگی یا هنرنمایی به نظر نیاید. در این داستان، لاندولفی که مردی با انتخاب یک عروسک لاستیکی به عنوان همسرش می کوشد واقعیت را مطابق دلخواهش شکل بدهد، لحن طعن آمیز بر تمامی داستان چیره است، نه فقط بر بخشی از آن.
  • ریچارد رایت/ مردی که تقریبا مرده بود
  • یودارو ولتی/ راه فرسوده: در این داستان، داستانگو، روح بی کالبدی به نظر می رسد که نزدیک پیرزن پرسه می زند. او بر همه چیز وقوف دارد ولی نامرئی است.
  • تیلی السن/ چیستانی برایم بگو
  • دلمور شوارتس/ مسئولیتها در رویاها آغاز می شوند: در این داستان، راوی اول شخص، مجسم می کند که دارد فیلمی درباره ی جوانی والدینش می بیند. فیلم به زبان سوم شخص آگاه تعریف می شود و به خودی خود باورکردنی است. به عنوان فرافکنده ی ذهنیت راوی نیز باورکردنی است. این خاطره داستانی، برای خواننده یک تجربه ی روانشناختی چند بعدی فراهم می آورد، تجربه ای که با امکانات هنری بسیار زاویه ی دید امکانپذیر می گردد.
  • برنارد مالامود/ بشکه ی جادویی: این داستان، با لحنی طعن آلود آغاز می شود. تا به ما گفته می شود لیو فینکل، طلبه ی یهودی، در فکر این توصیه است که اگر می خواهد مریدان بیشتر پیدا کند، بهتر است ازدواج کند، در موقعیت طعن آمیزی قرار می گیریم. مطلوب آنست که انسان با عشق ازدواج کند، نه به ایجاب مصلحتی. البته طعنه ی نهایی داستان این است که او به رغم نیت خود با عشق ازدواج می کند و آن هم با زنی هرجایی. در این داستان، اتفاقاتی می افتد اما مهم تغییرات روحی است.
  • خولیو کورتاسار/ آکسولتل
  • سل بلو/ در جستجوی آقای گرین
  • شرلی جکسون/ بخت ازمایی: این داستان با تمام هولناکی و غرابتش، یک آئین قربانی است و وقتی در دنیای معاصرمان شاهد همینگونه قربانی کردن انسان در بازداشتگاهها و جنگ های دیوانه وار هستیم، کیست که بتواند آن را صرفا زاییده ی خیال قلمداد کند؟ این داستان یک شکل تازه ی افراط و تفریط یا ضد میانگین تجربه است. در این داستان، داستانگو بین خواننده و صحنه، نمی ایستد. فقط حواس ما را متوجه جزییات مربوط می کند. آنگاه گویی خود ما در صحنه حضور پیدا می کنیم.
  • کارسون مکالرز/ یک درخت، یک صخره، یک ابر:  در این داستان ظریف، هیچ رویدادی در کار نیست و با وجود این، حرکت های وسیعی در روحیات و ادراکات می بینیم.
  • هاینریش بل/ اقدام خواهد شد: این داستان ممکن است بیشتر شبیه یک بازی زیرکانه با زبان به نظر برسد.
  • خوان رولفو/ ماکاریو
  • آیزاک رزنفلد/ سرتیپ: در این داستان از اعتماد به راوی تا تردید در قابل اعتماد بودن او پیش می رویم و سرانجام به بی اعتمادی کامل به سلامت عقل او می رسیم. چون ادراکات راوی کژ است، رابطه عاطفی آغازین، گسسته می گردد اما چیزی بدست می آید: جستجوی دیوانه وار او در پی دشمنی که وجود خارجی ندارد، پاره ای از جنگ های مقدس خود ما را به خاطر می آورد.
  • آلن رب گری یه/ ساحل: رب گری یه داستانی که فاقد انسان ناظر است و وسیله ی مناسبی برای توصیف تمدن غیرانسانی است، عرضه می کند. این داستان، ترسیم عینی دنیای پدیدار یا یک ضد تحلیل است.
  • ایتالو کالوینو/ مارپیچ
  • ویلیام گس/ در قلب قلب کشور: گس در این داستان، از زبانی بهره می جوید که حتی وقتی خبر از فروپاشی فرهنگی می دهد، دلگرم کننده است. این داستان، یک ضد واقعه یا گرایش به حذف پیرنگ است.
  • فلنری اوکانر/ گرین لیف
  • دونالد بارتلمی/ گزارش: بارتلمی در این داستان به تمسخر گنده گوییهای مرگبار نظامیان و وا‍ژگان مصطلح در تجارت وسایل ارعاب و هراس انگیز تر از همه، وجدان کامپیوتر شده ای می پردازد که قرار است این زرادخانه را تحت نظارت انسان نگه دارد. این داستان، هجوی گزنده است.
  • لیروی جونز/ مرگ هوریشیو آلجر
  • ریچارد براتیگن/ اوراق فروشی کلیولند: این داستان با سورئالیسم ( فراواقعگرایی) خنده آورش، ممکن است به همان اندازه که بی انسجام است، بی معنی هم به نظر برسد. این داستان، یک ضد موضوع یا در جستجوی حرفی برای گفتن است.
  • جویس کارول اوتس/ تعقیب 

           و در نهایت باید گفت بیشتر داستان ها را نمیتوان مانند افسانه های ازوپ در یک نتیجه ی اخلاقی ساده خلاصه کرد. داستان کوتاه امروزی، خاک بارآوری برای کشت موعظه نیست.

           در پایان کتاب  علاوه بر فهرست نام اشخاص و فهرست نام آثار،  در دو صفحه پیشینه انتشار برخی از داستانها در ایران که ترجمه و منتشر شده است نیز آمده است.

این کتاب توسط نشر مرکز، 1382 منتشر شده است.

طرفه ابطحی